Verslag Conferentie

Voeding voor de Stad

Uitkomsten en vervolgstappen van de workshops

9 en 10 januari 2018 zijn de volgende Voeding voor de Stad workshops.
Lees de uitnodiging hier en meld je aan.

Zaterdag 3 november kwamen we met zo’n 90 mensen bijeen in het Kweekcafé om te brainstormen over een duurzame voedselvoorziening voor de stad Haarlem. De dag werd geopend door dagvoorzitter Femke Rotteveel, zelf ook een betrokken Haarlemmer. Wethouder Cora-Yfke Sikkema hield een kort openingspraatje waarin ze aanstipte welke mooie initiatieven er al gaande zijn in de stad en dat het past in de doelstellingen van de gemeente om meer van dit soort projecten te faciliteren. Keynote speaker Ernst van der Ende, algemeen directeur van Plant Sciences Group Wageningen UR, hield een bevlogen verhaal over de innovaties op het gebied van landbouw en welke rollen stadslandbouw kan spelen in deze ontwikkelingen. Zijn catchphrase ‘meer, minder, beter’ sprak ons zeer aan!

Vervolgens kwamen er vier pitches van bevlogen projectleider die werken op het gebied van duurzame voeding. Erik de Keulenaar vertelde over het reilen en zeilen van Wij Telen Groente, een community supported agriculture project met 2 locaties in Haarlem. Annette de Vries van Jong Leren Eten kwam delen hoe belangrijk gezonde voeding is voor kinderen en welke bewustwordingscampagnes er op dit gebied zijn opgezet. Maaike van Beusekom van het Kweekcafé deelde de plannen om regenwater van de kas op te gaan vangen. Ze gaf aan wat voor uitdaging het is om als drukke ondernemer ook bezig te zijn met het zoveel mogelijk circulair maken van je bedrijf. Marjan de Boer van Circus Circulair sloot de pitches af met een mooie samenvatting en aanzet voor het beleid dat we op het gebied van duurzame voedselvoorziening kunnen gaan maken.

Na het plenaire programma gingen we in uiteen in vier verschillende workshops: circulaire economie, beleid, educatie en samenleving. Hieronder vindt u de samenvattingen van wat in deze workshops is besproken.

Op 9 en 10 januari organiseren we de vervolgworkshops van Voeding voor de Stad. Daarin gaan we een officieel begin maken met de Voeding voor de Stad Alliantie en de pilotprojecten voor 2018. Lees hier de uitnodiging en meld je aan. 

Circulaire Economie

Circulair ondernemen start vaak met dromen en experimenteren. Hoe kan je blijven werken aan een betere wereld en niet alleen economische dilemma’s oplossen maar ook circulaire keuzes te maken? Met 25 man gingen we vrijdag 3 november in gesprek over (circulaire) economie.

Horeca-ondernemers worden vaak in beslag genomen door praktische kwesties, waardoor ze te weinig toekomen aan het doorvoeren van circulaire veranderingen. Vooral het werven en opleiden van personeel kost veel tijd. Toch kan ook op deze punten de circulaire economie geïncorporeerd worden. Zo is het belangrijk om personeel goede instructies te geven over wat ze met afval moeten doen.

Een tweede dilemma van de horeca is dat het lastig is om te achterhalen welke keuzes het meest duurzaam zijn bij de inkoop van horeca benodigdheden. Is een groot pak slagroom beter dan kleine bekers slagroom? En zijn papieren of plastic tassen beter? Het delen van kennis met elkaar is hiervoor cruciaal. Ook is het van belang om aan je klanten uit te leggen op welke aspecten van duurzaamheid je keuzes zijn gebaseerd.

Renate Kooijmans is bezig met het kweken van oesterzwammen en vraagt wie er een ruimte van 20m2 weet waar je de temperatuur kan laten schommelen tussen de 15 en 24 graden. De startup voor oesterzwammen kan op veel enthousiasme van de deelnemers rekenen en er is een clubje mensen dat Renate verder gaat ondersteunen.

Tips voor ondernemers

  • Licht de duurzame keuzes die je maakt toe aan je klanten zodat ze weten waarom je bepaalde beslissingen hebt genomen. Er zijn verschillende gebieden waarop duurzaamheid zich afspeelt en afhankelijk van het focusgebied kunnen de keuzes variëren.
  • Deel kennis met collega ondernemers zodat je elkaar verder kan helpen.
  • Op www.invest.nl kunnen pionierende bedrijven financiering krijgen.

Vervolgstappen

  • Inspiratie-avonden bij circulaire ondernemers om van elkaar te leren
  • Samenwerken aan betere verwerking van reststromen
  • Andere belangrijke spelers op het gebied van Voedselvoorziening in Haarlem betrekken zoals retail / handel en logistieke partners zowel aan bevoorradingskant als afvoerkant.


Beleid

Wat kan de gemeente doen om een duurzame voedselvoorziening in Haarlem te faciliteren? Op welke punten hebben bedrijven en burgerinitiatieven meer steun nodig? Met 16 man gingen we vrijdag 3 november in gesprek over beleid voor een duurzame voedselvoorziening. Met in het achterhoofd dat Haarlem vooral een voedsel-consumerende stad is en maar op zeer kleine schaal een voedsel-producerende stad.

De kleinschalige initiatieven op het gebied van voedsel in Haarlem zoals moestuinen, volkstuinen en doe-tuinen willen graag binnen het beleid een duidelijker plek krijgen. Waarmee hun functie (productie, educatie en sociaal-maatschappelijk) wordt erkend en herkend. En waardoor de continuïteit van hun fysieke plek en organisatie voor langere tijd is gewaarborgd. Zodat zij zich kunnen richten op het verder ontwikkelen van hun diverse functies.

Het ‘eetbaar vergroenen’ van de stad wordt meegegeven als manier om lokale voedselproductie te stimuleren. Dit heeft ook een educatieve en sociale functie. En daarnaast wordt de suggestie gedaan om op regionaal niveau te kijken naar lokale voedselproductie, dus b.v. binnen de regio Kennemerland en niet alleen in en direct rondom Haarlem. Dit zou ook op MRA (Metropool Regio Amsterdam) niveau kunnen zijn.

Aangezien Haarlem vooral een consumerende stad is moet het beleid ondersteunend zijn naar duurzame consumptie van voedsel. De grootste consumenten in Haarlem zijn de horeca en de inwoners van de stad. Zij moeten worden verleid om duurzamer te consumeren. De suggestie wordt gedaan om van Haarlem de eerste duurzame horeca stad te maken (dit sluit aan bij de discussie en behoeftes die naar voren kwamen in de workshop Economie). Een belangrijk aspect van duurzaam consumeren is het voorkomen van voedselverspilling.

Om de inwoners, horeca en retail bewust te maken van de diverse aspecten van duurzame voedselconsumptie en ze daartoe te verleiden worden diverse suggesties gedaan zoals een diner voor inwoners met overgebleven voedsel, een ‘pakket oid’ voor (startende) voedselondernemers met diverse tips en handleidingen voor duurzame voedselconsumptie, iets vergelijkbaars voor alle inwoners van Haarlem.

Van de gemeente wordt voor de verschillende punten gevraagd dat zij een faciliterende rol innemen en ruimte bieden voor experimenten, ook op het gebied van regelgeving.

Ook in de andere workshops zijn thema’s op het gebied van beleid aan de orde gekomen. Zo bleek in de workshop samenleving dat er vooral behoefte is aan stukken grond die door de gemeente permanent beschikbaar worden gesteld voor stadslandbouw. In de workshop Educatie kwam de noodzaak voor het toegankelijk maken van b.v. de schooltuintjes voor kinderen uit heel Haarlem naar voren..

Vervolgstappen

  • De gemeente Haarlem, Circus Circulair, Platform Haarlem Groener, De Rabobank en Horeca ondernemers uit Haarlem vormen met elkaar een alliantie om duurzame voedselvoorziening van Haarlem en stadslandbouw te verankeren in het beleid van de stad.
  • Opstellen van een voedselvisie gericht op concrete acties om de voedselvoorziening van Haarlem meer duurzaam te maken.
  • Het opzetten van een campagne om voedselverspilling te voorkomen gericht op horeca, retail en inwoners. Te starten met een Voeding voor de Stad diner van ‘gered voedsel’ , gekookt door Haarlemse koks en cateraars voor de nieuwe gemeenteraadsleden en 5 inwoners per gemeenteraadslid in het voorjaar 2018.


Educatie

Educatie is van belang om kinderen, ouders en leraren bewust te maken en te leren wat gezonde en duurzame voeding is. Wat is er in Haarlem op het gebied van voedseleducatie? Hoe kunnen we samenwerken en wat is er nodig om meer kinderen te bereiken en te zorgen voor continuïteit? Met 20 man gingen we op november in gesprek over voedseleducatie in Haarlem.

Er zijn verschillende initiatieven in Haarlem op het gebied van voedseleducatie. Deze partijen gaan kijken hoe ze beter samen kunnen werken. Slow Food organiseert een Food Tour om kinderen kennis te laten maken met voedselproducenten: waar en hoe groeit het, hoe smaakt, de hele kringloop. Room for Food geeft kook en smaaklessen op basisscholen en andere locaties. Koken hoeft niet in een mooie keuken, het kan op allerlei locaties, binnen en buiten op straat, foodfestivals, tuinen en boerderijen, ook zonder elektriciteit. Marjolein van Room for Food is dan ook op zoek naar samenwerking voor een Food Educatie Team. Kinderboerderijen, schooltuinen en doe-tuinen zien kans voor samenwerking op dit gebied.

Scholen zien vervoer voor de kinderen als een drempel het deelnemen aan educatie workshops. Als mogelijke oplossing hiervoor kan een beroep gedaan worden op vervoersbedrijven en hun intenties op het gebied van maatschappelijk ondernemen of het Rabobank Stimuleringsfonds kan aangeschreven worden voor een subsidie. In Amsterdam subsidieert de gemeente vervoer voor kinderen naar schoolprojecten, in Haarlem zou dit ook in een voedselbeleid opgenomen kunnen worden.

Een andere pijler van deze workshop was composteren in wormenbakken. In Amsterdam zijn hier mensen mee bezig en het is een logisch, tastbaar en direct proces dat raakt aan duurzaamheid en gezondheid. Zonder gezonde bodem, geen voedsel. Bij de schooltuinen van het NME wordt al aandacht besteedt aan composteren, op de scholen zelf en bij natuureducatie moet er nog meer aandacht voor komen. In Haarlem kunnen we ook de mogelijkheid gaan onderzoeken voor het starten van composteer-projecten in wijken. De Gemeente Haarlem wil investeren in circulaire economie. Composteren is bij uitstek circulair, hier liggen kansen. Ook bij Spaarnelanden is de doelstelling minder restafval en meer afscheiding en gesloten kringlopen. De afvalscheiding in Haarlem is laag – 37%. Streven is het te verdubbelen. Composteren in de wijk kan hier aanzienlijk aan bijdragen.

Vervolgstappen

  • Opzetten van een composteer-project voor wijken in Haarlem
  • Samenwerking tussen verschillende voedseleducatie projecten. Opzetten van een Food Educatie Team.


Samenleving

Burgerinitiatieven zijn een drijvende kracht achter stadslandbouw in Haarlem. Wat maakt deze projecten succesvol? En wat is er in Haarlem nodig om het aantal stadslandbouw-projecten uit te breiden? Met 22 man gingen we vrijdag 3 november in gesprek over de samenleving en stadslandbouw.

Alle deelnemers vinden groene initiatieven in de buurt van belang voor bewustwording en ontmoeting en samenwerking in de buurt. De gemeente zou dit nog beter moeten faciliteren. En organisaties moeten netwerken om elkaar en nieuwe pioniers beter van dienst te zijn. Om stadslandbouw in iedere wijk in Haarlem te kunnen realiseren is nodig: onderwijzen van vrijwilligers, werken met meerjarige gewassen om onderhoud te beperken, buurthuis en welzijnswerk betrekken, verantwoordelijkheid bij vaste organisaties, toegang tot grond ook buiten gemeentegrenzen, educatie op omliggende scholen, realiseren van betaalde functies.


De gemeente moet meer visie ontwikkelen om de voedselvoorziening voor de stad op een duurzame manier te organiseren. Zo moet er bij het beheer van gemeentegrond gedacht worden aan plek voor voedsel (fruitbomen, kruiden, pluktuinen) en het betrekken van bewoners hierbij. In het bestemmingsplan kunnen dergelijk locaties dan het label ‘eetbaar’ krijgen. Ook moet duidelijk zijn welke locaties in de stad voor stadslandbouw bestemd zijn. Zo moet de rode gloed van het Westelijk Tuinbouwgebied af om deze locatie beschikbaar te maken voor duurzame tuinders.

Vervolgstappen

  • Platform Haarlem Groener is toe aan een doorstart en wil graag een platform zijn gerund door betrokken stadslandbouw projecten. De organisatie hiervan moet in 2018 vorm krijgen.
  • Het opzetten van een expert-bank die nieuwe stadslandbouw-initiatieven kan adviseren.
  • Het concept van de Eetbare Stad verankeren in het beleid van de gemeente en bewoners hier enthousiast over maken. Zorgen dat er permanente locaties komen voor buurttuinen en tuinderijen.